Brzezna Sp. z o.o. | Sadowniczy Zakład Doświadczalny

Założeniem Twórcy Instytutu Sadownictwa w Skierniewicach, Prof. dr Szczepana Pieniążka, było utworzenie stacji doświadczalnych w różnych rejonach geograficzno- klimatycznych Polski. Już w drugim roku działalności Instytutu, który powstał w 1951 roku, z dniem 1 stycznia 1953 roku powołano Sadowniczy Zakład Doświadczalny w Brzeznej koło Nowego Sącza. Organizatorem i pierwszym dyrektorem był dr Zbigniew Gertych. W krótkim czasie do 58 hektarowego gospodarstwa w Brzeznej dołączono inne, leżące w promieniu 75 km. Na przestrzeni lat liczba gospodarstw i łączna powierzchni zmieniały się. Obecnie oprócz Brzeznej Zakład tworzą gospodarstwa Olszana, Łososina Dolna i Marcinkowice. Na początku 2001 roku Zakład został przekształcony w Spółkę z o.o., w której 100% udziałów  ma Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa  w  Skierniewicach, przyjmując nazwę Sadowniczy Zakład Doświadczalny Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa Brzezna Sp. z o.o.

Po odejściu z Brzeznej dr Z. Gertycha, Zakładem kierowali kolejno: dr Edmund Niemczyk (1964-1965), mgr Jan Caputa (1965-1971), dr Eberhard Makosz (1971-1981), mgr Edward Paszek (1981-1985), prof. dr Adam Szczygieł (1985-1995), dr Paweł Kołodziejczak (1995-2000), dr Jan Danek (2001-2008).
Od początku września 2008r. jednoosobowy zarząd SZD Brzezna, Sp. z o.o. reprezentuje mgr inż. Krzysztof Gasparski.

Przez cały okres działalności Zakładu oraz obecnie, niezależnie od formy organizacyjnej i sposobu finansowania głównymi kierunkami działalności były:

• działalność badawcza z zakresu sadownictwa,
• upowszechnianie wiedzy sadowniczej,
• produkcja, głównie sadowniczego materiału szkółkarskiego,
• wprowadzanie do uprawy mniej znanych gatunków roślin jagodowych.
  

      Badania naukowe w przeciągu lat koncentrowały się w dużej mierze   na zagadnieniach związanych z występowaniem i zwalczaniem chorób i szkodników, w tym nicieni pasożytniczych. W tym zakresie szczególne zasługi mają prof. dr hab Adam Szczygieł, dr Hanna Profic-Alwasiak, dr Stanisław Prędki i prof. dr hab. Edmund Niemczyk.
Prace badawcze doprowadziły m.in. do opracowania metody produkcji zdrowych sadzonek truskawek, racjonalnych programów ochrony roślin sadowniczych, a także do stworzenia i zastosowania w praktyce metody integrowanej produkcji owoców.
       Wprowadzenie do produkcji nowych gatunków i odmian w rejonie Podkarpacia, a także na terenie całego kraju było i jest nadal ważnym elementem pracy. Dotyczy to głównie roślin jagodowych, w tym porzeczki, agrestu, borówki wysokiej, maliny, jeżyny, truskawki , poziomki, aktinidii, jagody kamczackiej, świdośliwy, cytryńca chińskiego i innych. W tym zakresie duży wkład pracy mieli inż. Z. Kostrzewa, St. Wierzbicki i mgr K. Pierzga.
Ocena odmian i ich wdrażanie dotyczyły nie tylko odmian zagranicznych i pochodzących z innych ośrodków badawczych w Polsce, ale też wyhodowanych w Brzeznej. Badania w zakresie tej tematyki są kontynuowane przez dr. Katarzyna Król. 
Zespół, którym kieruje dr Jan Danek, wytworzył odmiany malin dwuletnich: Beskid, Nawojka, Benefis, Laszka, Litacz, jednoroczne Polana, Poranna Rosa, Polka, Pokusa, Polesie, Popiel oraz jeżyny Orkan, Gazda, Leśniczanka Zagroda, Polar,Gaj. Obecnie prace hodowlane prowadzi mgr inż. Agnieszka Orzeł.
     Ważnym z praktycznego punktu widzenia było opracowanie modeli sadów dla poszczególnych gatunkówz zastosowaniem określonej podkładki dla odmiany. Uwzględniano przy tym warunki środowiskowe i konieczność stosowania zabiegów agrotechnicznych.                           
Prace w tym zakresie prowadzili w przeszłości mgr M. Wawrzyńczak, dr E. Makosz, mgr F. Zaziąbł, dr P. Kołodziejczak i dr F. Kadzik, prof. dr hab. A. Szczygieł a obecnie dr M. Buczek. Aspekt ekonomiczny produkcji sadowniczej był przedmiotem prac naukowych dr Z. Gertycha i dr E. Makosza.

Działalność upowszechnieniowa obejmowała różne formy. Podstawowym i najbardziej efektywnym sposobem zarówno  w   przeszłości jak teraz, jest osobisty kontakt pracownika naukowego Zakładu i odbiorcy, tj. producenta owoców lub materiału szkółkarskiego. Formy kontaktów obejmują m.in. spotkania w sadzie   Zakładu  i w gospodarstwach albo podczas licznych wystaw i na kiermaszach. Liczbę artykułów napisanych przez pracowników Zakładu, a następnie zamieszczonych w czasopismach fachowych należy liczyć na setki, podobnie jak publikacji naukowych. Ważną pozycją są też opracowania książkowe. Należy też wspomnieć o licznych audycjach naukowych i programach telewizyjnych z udziałem naszych specjalistów. Praktyki produkcyjne i staże absolwenckie odbyło w ciągu minionych lat niezliczona ilość młodych ludzi.

Działalność produkcyjna ukierunkowana przez lata na wytwarzanie materiału szkółkarskiego najwyższej jakości. Produkcja drzewek owocowych opiera się na własnym materiale wyjściowym. Zakład posiada bowiem sady zraśnikowe, w tym mateczniki podkładek wolne od wirusów.
Wraz z zaleceniami dotyczącymi uprawy poszczególnych gatunków i odmian roślin jagodowych, rozwijano  w Zakładzie produkcję kwalifikowanych sadzonek. Dotyczy to porzeczek i agrestu, a także malin i jeżyn. W ostatnich latach rozwinięto produkcję mało znanych gatunków roślin owocowych, jak jagoda kamczacka, aktinidia, cytryniec chiński, dereń jadalny, róża wielkoowocowa i inne. Oddzielnym zagadnieniem jest produkcja sadzonek truskawek. Sadzonki najwyższej jakości pod względem zdrowotnym “superelita”, produkuje się od końca lat 60. Metody stosowane w  produkcji szkółkarskiej są zróżnicowane, a więc tradycyjne polowe,  pojemnikowe  z ukorzenianiem roślin w szklarniach lub tunelach foliowych, a także metodą in vitro w kulturach tkankowych. Produkcja owoców uprawianych gatunków i odmian, przeważnie miała charakter eksperymentalny. Była jednak znaczącym źródłem dochodów i przykładem naśladowanym przez producentów z rejonów sadowniczych Podkarpacia.
Wyjątkową rolę w produkcji prowadzonej w gospodarstwie Brzezna odegrał kierownik tego gospodarstwa, pracujący na tym stanowisku przez 40 lat, Andrzej Gasparski.